วิกฤตแรงงานไทย: ประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งใหญ่ในตลาดแรงงาน ซึ่งเป็นผลกระทบซ้อนทับจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรและการเข้ามาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) สถานการณ์นี้ไม่ได้ส่งผลเพียงแค่ตัวเลขทางเศรษฐกิจ แต่ยังกระทบถึงโครงสร้างสังคมและคุณภาพชีวิตของคนไทยในทุกมิติ
ปัญหาโครงสร้างประชากรและสุขภาพแรงงาน ในมิติของประชากรศาสตร์ ประเทศไทยมีอัตราการเกิดลดลงอย่างต่อเนื่องนานนับทศวรรษ ทำให้กำลังแรงงานหดตัวลง สวนทางกับจำนวนผู้สูงอายุที่ยังคงอยู่ในตลาดแรงงานซึ่งเพิ่มสูงขึ้นถึง 5 ล้านคนในปี 2567 ภาพรวมด้านสุขภาพของคนไทยยังสะท้อนปัญหา “อายุยืนแต่ป่วยนาน”
โดยมีช่วงชีวิตที่ต้องอยู่กับภาวะเจ็บป่วยหรือพึ่งพิงผู้อื่นยาวนานเฉลี่ยถึง 6.9 ปี นอกจากนี้ โครงสร้างครอบครัวยังเปลี่ยนไปสู่การเป็นโสดและการอยู่อาศัยลำพังมากขึ้น ซึ่งข้อมูลพบว่ากลุ่มคนโสดหรือหย่าร้างมีพฤติกรรมเนือยนิ่งสูงถึง 14 ชั่วโมงต่อวัน และมีความเสี่ยงด้านสุขภาพที่อาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพของวัยแรงงาน
วิกฤตทักษะและการเรียนไม่ตรงสาย นอกจากปัญหาเชิงปริมาณของแรงงานแล้ว คุณภาพและทักษะของแรงงานก็เป็นวิกฤตที่น่ากังวล ระบบการศึกษาไทยยังผลิตบุคลากรไม่สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน โดยพบว่า แรงงานไทยร้อยละ 55.8 ทำงานไม่ตรงกับสาขาที่เรียนมา
ซึ่งเป็นตัวเลขที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยของกลุ่มประเทศ OECD เกือบเท่าตัว ยิ่งไปกว่านั้น ทักษะพื้นฐานที่สำคัญในยุคปัจจุบันอย่างทักษะด้านดิจิทัลของวัยแรงงานก็ยังอยู่ในระดับต่ำ โดยมีประชากรถึงร้อยละ 74.1 ที่มีทักษะดิจิทัลต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน ปัญหานี้ได้ลดทอนประสิทธิภาพการใช้ทุนมนุษย์และกำลังกลายเป็นข้อจำกัดสำคัญในการปรับตัวเข้าสู่เศรษฐกิจดิจิทัล
4 กลุ่มอาชีพเสี่ยงภัยคุกคามจาก AI ช่องโหว่ด้านทักษะดังกล่าวทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อ AI พัฒนาจนสามารถทำงานแทนมนุษย์ได้ ไม่เพียงเฉพาะงานทักษะต่ำ แต่รวมถึงงานเอกสารและการบริการ ข้อมูลสะท้อนว่ามี 4 กลุ่มอาชีพหลักที่มีความเสี่ยงสูงในการถูก AI แทนที่ ได้แก่:
– งานเสมียนและเจ้าหน้าที่ (ความเสี่ยงสูงสุดถึงร้อยละ 73)
– นักปฏิบัติการด้านเครื่องจักรในโรงงาน (ความเสี่ยงร้อยละ 68)
– อาชีพงานพื้นฐาน (ความเสี่ยงร้อยละ 62)
– กลุ่มพนักงานบริการและพนักงานขาย (ความเสี่ยงร้อยละ 57) ซึ่งแม้ตัวเลขความเสี่ยงจะต่ำกว่ากลุ่มอื่น แต่เป็นกลุ่มที่มีแรงงานซึ่งอาจได้รับผลกระทบมากที่สุดกว่า 3.2 ล้านคน
ทางรอดและการปรับตัว อย่างไรก็ตาม AI ไม่ได้มีแต่ข้อเสียเพียงอย่างเดียว ผลการศึกษาพบว่า AI ยังสามารถช่วยบรรเทาปัญหาการขาดแคลนทักษะและกำลังแรงงานในกลุ่มธุรกิจ SME ได้ด้วย ทางรอดของตลาดแรงงานไทยจึงไม่ได้อยู่ที่ว่า AI จะเก่งแค่ไหน แต่อยู่ที่ “เราจะปรับตัวเร็วพอหรือไม่”
แรงงานไทยต้องเร่งเรียนรู้ทักษะใหม่ที่เทคโนโลยีไม่สามารถทดแทนได้ง่าย เช่น การคิดวิเคราะห์ ความคิดสร้างสรรค์ ความเข้าใจในความเป็นมนุษย์ และการสื่อสาร ในขณะเดียวกัน ภาครัฐและภาคการศึกษาต้องมีนโยบายเชิงรุกในการวางแผนจัดการกำลังคน การเพิ่มทักษะแรงงานรุ่นใหม่ และการบริหารแรงงานข้ามชาติอย่างเป็นระบบ เพื่อนำพาประเทศข้ามผ่านความท้าทายนี้ไปได้อย่างยั่งยืน
พบกับ “ทิน โชคกมลกิจ” และ “โค้ชหนุ่ม” ได้ใน “เงินทองของจริง”
ออกอากาศทาง ช่อง one31 ทุกวันจันทร์ – ศุกร์ เวลา 07.50 – 08.00 น.
รับชมรีรันได้ทางช่อง GMM25 เวลา 10.30 – 10.40 น. และช่องทางออนไลน์ TERO Digital
