จากศัตรูร้ายสู่รายได้ชุมชน: ในช่วงชีวิตหนึ่งของคนไทย หลายคนคงเคยได้ยินข่าววิกฤตศัตรูพืชต่างถิ่นที่เข้ามาทำลายพืชผลทางการเกษตรอย่างรุนแรง แต่ด้วยวิถีชีวิตและความคิดสร้างสรรค์ของคนไทย วิกฤตเหล่านั้นมักถูกพลิกกลับมาเป็นโอกาสเสมอ
ดังเช่นกรณีของตั๊กแตนปาทังก้าและหอยเชอรี่ ที่ในอดีตเคยเป็นตัวร้ายสร้างความเสียหายระดับโลก แต่ปัจจุบันกลับกลายเป็นเมนูอาหารยอดฮิตที่มีวางขายอยู่ทั่วไป
สัตว์เหล่านี้ไม่เพียงแต่สร้างรายได้ให้พ่อค้าแม่ค้ารายย่อย แต่ยังขยายผลไปสู่การเพาะเลี้ยงเป็นอาชีพหลักที่สร้างความมั่นคงให้กับเกษตรกรอย่างเป็นล่ำเป็นสัน
ในยุคปัจจุบัน ประเทศไทยกำลังเผชิญกับภัยคุกคามทางน้ำครั้งใหม่จาก “ปลาหมอคางดำ” ซึ่งเป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นที่มีความสามารถในการแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว มีปริมาณมหาศาล และมีความทนทานต่อทุกสภาพน้ำแม้กระทั่งในน้ำเสีย
ที่ผ่านมา ข่าวสารเกี่ยวกับปลาหมอคางดำมักถูกนำเสนอในแง่มุมของการเป็นผู้ทำลายล้างแหล่งน้ำ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ปลาชนิดนี้สามารถนำมาบริโภคและใช้ประโยชน์ได้จริง ซึ่งผ่านการทดสอบและยืนยันจากทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษาชั้นนำแล้ว
ภาครัฐได้เดินหน้าผลักดันนโยบายเพื่อแก้ปัญหา โดยใช้แนวทางการรณรงค์ให้ประชาชนจับปลาหมอคางดำมาปรุงเป็นอาหาร หรือที่เรียกว่าการใช้ “โมเดลปาทังก้า” ผ่านมาตรการ “เจอ แจ้ง จับ” สู่การรับซื้อเพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในหลากหลายมิติ
ซึ่งการนำปลาชนิดนี้มาแปรรูปถือเป็นการกำจัดออกจากระบบนิเวศอย่างมีประสิทธิภาพ โดยแบ่งการนำไปใช้ประโยชน์ในหลายภาคส่วน ได้แก่ การนำไปแปรรูปเป็นปลาป่นเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบหลักในอุตสาหกรรมอาหารสัตว์น้ำ การยางแห่งประเทศไทย (กยท.) นำไปทำน้ำหมักชีวภาพแจกจ่ายให้แก่ชาวสวนยาง ขณะที่ชาวประมงในพื้นที่ภาคใต้นิยมนำเนื้อปลาไปใช้เป็นเหยื่อสำหรับเลี้ยงปูขาว
ในด้านการบริโภคและการสร้างมูลค่าเพิ่มทางอาหาร มีการบูรณาการความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน เช่น คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้คิดค้นเมนู “ขนมจีนน้ำยาปลาหมอคางดำ” ที่อุดมไปด้วยคุณค่าทางโปรตีนและสมุนไพร รวมไปถึงเมนูแปรรูปพื้นบ้านอื่นๆ อย่างปลาแดดเดียว ปลาส้ม และปลาร้า
นอกจากนี้ สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน, สวทช. และ NIA ได้ยกระดับวัตถุดิบโดยการนำเสนอ 5 เมนูสุดพิเศษ เช่น ปลาหมอคางดำร้าอบชีสไทย ทอดมันปลาหมอคางดำสอดไส้ปลาหมอคางดำร้ามะกรูดหอม และยังมีการต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ขนมขบเคี้ยวอย่างปั้นขลิบและไส้อั่วอีกด้วย
ความก้าวหน้าไม่ได้หยุดอยู่แค่อาหาร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (มทร.ธัญบุรี) ยังได้สร้างสรรค์นวัตกรรมมูลค่าสูงด้วยการนำเกล็ดและก้างของปลาหมอคางดำมาสกัดเป็น “แคลเซียมชีวภาพ” ซึ่งมีคุณค่าทางโภชนาการสูงไม่แพ้แคลเซียมจากปลาแซลมอน เพื่อนำไปใช้เป็นส่วนผสมหลักในผลิตภัณฑ์ยาสีฟัน
การเปลี่ยนปลาหมอคางดำให้เป็นเมนูฮิตและนวัตกรรมใหม่นี้ เป็นกลยุทธ์ที่ได้ประโยชน์แบบครบวงจร นอกจากจะช่วยตัดวงจรการแพร่พันธุ์ของศัตรูพืชในแหล่งน้ำธรรมชาติแล้ว ยังช่วยสร้างงาน สร้างอาชีพ และสร้างรายได้ให้แก่ชาวบ้านและชุมชน
พร้อมทั้งช่วยเกษตรกรลดต้นทุนค่าอาหารสัตว์และปุ๋ยชีวภาพ ในอนาคตเมื่อมีการวิจัยต่อยอดอย่างต่อเนื่อง ปลาหมอคางดำอาจถูกกำจัดจนลดปริมาณลงอย่างเป็นรูปธรรม หรืออาจแปรสภาพกลายเป็นสัตว์เศรษฐกิจตัวใหม่ที่ได้รับการอนุญาตให้เพาะเลี้ยงอย่างถูกต้องก็เป็นได้
พบกับ “ทิน โชคกมลกิจ” และ “โค้ชหนุ่ม” ได้ใน “เงินทองของจริง”
ออกอากาศทาง ช่อง one31 ทุกวันจันทร์ – ศุกร์ เวลา 07.50 – 08.00 น.
รับชมรีรันได้ทางช่อง GMM25 เวลา 10.30 – 10.40 น. และช่องทางออนไลน์ TERO Digital
