นโยบายช่วยเหลือชาวนาข้าว: ทางออกสำหรับปัญหาราคาข้าวที่ตกต่ำ | เงินทองของจริง

ปัญหาราคาข้าวที่ตกต่ำเป็นประเด็นที่สร้างความกังวลให้กับเกษตรกรชาวนาทั่วประเทศ ในขณะที่ต้นทุนการผลิตยังคงสูง แต่ราคาขายไม่สามารถตอบสนองความต้องการของเกษตรกรได้อย่างเพียงพอ รัฐบาลจึงได้ออกมาตรการช่วยเหลือหลายโครงการเพื่อบรรเทาปัญหาดังกล่าว

 

สถานการณ์ข้าวโลกและข้าวไทยปัจจุบัน

 

ภาพรวมข้าวโลก

ในปีการผลิต 2568/69 คาดการณ์ว่าการบริโภคข้าวทั่วโลกจะเพิ่มขึ้นมากกว่าการผลิต ทำให้อุปสงค์เพิ่มเร็วกว่าอุปทาน ซึ่งเป็นปัจจัยหนุนให้ราคาข้าวในตลาดโลกมีแนวโน้มปรับตัวสูงขึ้นเล็กน้อย

 

สถานการณ์ข้าวไทย

ข้าวนาปรัง ปี 2568

– เก็บเกี่ยวแล้ว 96% ประมาณ 8.2 ล้านตัน

 

ข้าวนาปี ปี 2568/69

– คาดมีพื้นที่เพาะปลูกลดลงเล็กน้อย แต่ผลผลิตเพิ่มขึ้น

– สาเหตุจากฝนดี น้ำเพียงพอ 

– ผลผลิต 72% จะออกสู่ตลาดช่วง พ.ย.–ธ.ค. นี้

 

ความต้องการใช้ข้าวภายในประเทศ

– ในปี 2568/69 ลดลง 2% เหลือ 28.66 ล้านตันจากปีก่อน

– การบริโภคของคนไทยยังคงลดลง เฉลี่ย 73.41 กิโลกรัมต่อคนต่อปี

 

การส่งออกข้าวไทย (มี.ค. – พ.ค. 2568)

– มีปริมาณ 3.05 ล้านตัน คิดเป็น 41% ของเป้าหมายทั้งปี

– ลดลงจากช่วงเดียวกันของปีก่อน 26%

– สาเหตุจากการแข่งขันด้านราคากับประเทศคู่แข่ง และความต้องการนำเข้าที่ชะลอตัวในอินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์

 

มาตรการช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกข้าว

 

คณะกรรมการนโยบayและบริหารข้าวแห่งชาติ (นบข.) ได้พิจารณามาตรการช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกข้าวนาปี ปีการผลิต 2568/69 รวม 4 โครงการ วงเงินรวมกว่า 5หมื่นล้านบาท โดยให้กรมการค้าภายในดำเนินงานร่วมกับธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.)

 

1. โครงการสินเชื่อชะลอการขายข้าวเปลือกนาปี

– ให้เกษตรกรเก็บข้าวไว้ในยุ้งฉางของตนเอง 1–5 เดือน

– ได้รับค่าฝากเก็บ 1,500 บาท/ตัน

– ให้สินเชื่อตามราคาข้าวแต่ละชนิด:

  – ข้าวหอมมะลิ: 13,000 บาท/ตัน

  – ข้าวเจ้า: 8,000 บาท/ตัน

  – ข้าวเหนียว: 10,000 บาท/ตัน

– วงเงินกว่า 9,000 ล้านบาท

 

2. โครงการสินเชื่อเพื่อรวบรวมข้าวและสร้างมูลค่าเพิ่ม

– ธ.ก.ส. ปล่อยสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำแก่สถาบันเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ

– วงเงินกว่า 600 ล้านบาท

 

3. โครงการชดเชยดอกเบี้ยผู้ประกอบการค้าข้าวในการเก็บสต็อก

– โรงสีที่เก็บสต็อกข้าวไว้ 2–6 เดือน 

– รัฐชดเชยดอกเบี้ย 3% ต่อปี

– วงเงินกว่า 600 ล้านบาท

 

4. โครงการช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกข้าวนาปีและส่งเสริมการเพาะปลูกให้เหมาะสมพื้นที่

วงเงินกว่า 30,000 ล้านบาท แบ่งเป็น

– สนับสนุนเกษตรกรโดยตรง 500 บาท/ไร่ ไม่เกิน 10 ไร่

– สนับสนุนค่าปัจจัยการผลิตผ่านแอป BAAC Mobile ในอัตราที่เท่ากัน

– ช่วยเหลือการปรับเปลี่ยนพื้นที่ปลูกที่ไม่เหมาะสม 1,500 บาท/ไร่

 

นอกจากนี้ยังมีการมอบหมายให้กรมการค้าภายในและกรมการค้าต่างประเทศ หารือเพื่อเสนอโครงการเพิ่มช่องทางในการระบายผลผลิตสู่ต่างประเทศ

 

ความเพียงพอของมาตรการต่อต้นทุนการทำนา

 

โครงสร้างต้นทุน-รายได้การทำนา

ข้อมูลเปิดเผยแสดงให้เห็นว่า

– ต้นทุนการปลูกข้าวเฉลี่ย 4,000 บาท/ไร่

– รายได้เฉลี่ย 5,000 บาท/ไร่

– กำไรสุทธิ 1,000 บาท/ไร่

 

ความท้าทายที่เกษตรกรเผชิญ

แม้ตัวเลขจะดูเป็นบวก แต่ความจริงมีชาวนาน้อยรายที่สามารถทำกำไรได้จริง โดยเฉพาะในฤดูกาลที่ราคาข้าวตกต่ำ หลายครั้งแค่หวังให้คุ้มทุนก็ถือว่าดีแล้ว

 

ต้นทุนหลักประกอบด้วย

– ค่าแรง

– ค่าเมล็ดพันธุ์

– ค่าภาษีที่ดิน (สำหรับเจ้าของที่ดิน)

– ค่าเช่าที่ดิน (สำหรับผู้ไม่มีที่ดินเป็นของตัวเอง)

 

ความเสี่ยงเพิ่มเติม

– ภัยพิบัติจากธรรมชาติ (น้ำแล้ง, น้ำท่วม)

– ภัยจากศัตรูพืช

– ต้นทุนดอกเบี้ยและหนี้สินจากการกู้เงินทำนา

 

แนวทางการปฏิรูประบบข้าวไทยในระยะยาว

 

คณะกรรมการศึกษาแนวทางการปฏิรูประบบและพัฒนาข้าวไทย มหาวิทยาลัยรังสิต เสนอแนวทางการปฏิรูป โดยเน้นการทำให้ชาวนาได้กำไรสูงสุดด้วยการลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มผลผลิตต่อไร่ แทนการมุ่งเน้นการให้ราคาสูงสุด

 

ข้อเสนอแนะหลัก

1. ยกเลิกนโยบายแทรกแซงตลาดข้าวและแทรกแซงราคาข้าว

2. หากจำเป็นต้องช่วยชาวนารายย่อย ควรใช้

   – นโยบายประกันรายได้

   – อุดหนุนประกันภัยพืชผล

3. ส่งเสริมการปลูกข้าวคุณภาพสูงที่ตลาดต้องการ

4. เปลี่ยนแนวคิดจาก “การปลูกข้าวเพื่อกินอิ่ม” เป็น “ปลูกข้าวที่กินอร่อย”

 

มาตรการช่วยเหลือชาวนาที่รัฐบาลประกาศใช้ด้วยวงเงินรวมกว่า 50,000 ล้านบาท เป็นการตอบสนองต่อปัญหาเฉพาะหน้า แต่สำหรับความยั่งยืนในระยะยาว การปฏิรูประบบข้าวไทยให้เน้นการเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพ จะเป็นทางออกที่ดีกว่าการพึ่งพานโยบายแทรกแซงราคาเพียงอย่างเดียว

 

การช่วยเหลือครั้งนี้จึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น เกษตรกรควรใช้โอกาสนี้ในการวางแผนการเงินและปรับปรุงวิธีการผลิตให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เพื่อให้สามารถยืนหยัดได้ในตลาดข้าวที่มีการแข่งขันสูงในอนาคต