ความเก็บกด (Repression) คือรูปแบบหนึ่งของกลไกการป้องกันตนเองจากความทรงจำที่ไม่ดี หรืออารมณ์ที่ต้องอดทนอดกลั้นและคับข้องใจมาเป็นเวลานาน สิ่งเหล่านี้ถูกเก็บไว้ในจิตใต้สำนึกทั้งโดยรู้ตัวและไม่รู้ตัว จนวันหนึ่งเมื่อถึงขีดจำกัด ความรู้สึกที่ถูกกดไว้จะเริ่มแสดงออกผ่านพฤติกรรม จึงกลายเป็น เด็กเก็บกด เช่น การมองโลกในแง่ร้าย หรือในกรณีที่เลวร้ายที่สุดอาจกลายเป็นความโกรธแค้นที่รุนแรงจนนำไปสู่โศกนาฏกรรมได้
สัญญาณเตือน! ลูกกำลังเป็น “คนละคน” เมื่ออยู่ที่บ้าน
ลักษณะเด่นของเด็กที่เริ่มมีภาวะเก็บกดคือ การมีบุคลิกภาพที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงระหว่างการอยู่นอกบ้านและการอยู่บ้าน ตัวอย่างเช่น เมื่ออยู่นอกบ้านอาจเป็นคนร่าเริงและกระปรี้กะเปร่า แต่เมื่อกลับเข้าบ้านจะกลายเป็นคนซึมเศร้า เฉื่อยชา และร้องไห้บ่อย นอกจากนี้ เด็กจะรู้สึกอึดอัดเหมือนอยู่ในคุก จากการที่คนในครอบครัวเข้มงวดในทุกฝีก้าว แม้แต่เรื่องเล็กน้อย เช่น การลืมถอดปลั๊กไฟ หรือทำของหาย ก็อาจถูกดุด่าอย่างรุนแรงจนกลายเป็นเรื่องใหญ่
7 พฤติกรรมของพ่อแม่ที่อาจสร้าง “เด็กเก็บกด”
การเลี้ยงดูของครอบครัวเป็นปัจจัยสำคัญที่อาจนำไปสู่สภาวะ “ครอบครัวพร่องหน้าที่” (Dysfunctional Family) ซึ่งบั่นทอนพัฒนาการของเด็กผ่านพฤติกรรมเหล่านี้
1. พ่อแม่ขี้บ่น : การบ่นซ้ำ ๆ ในทุกเรื่องทำให้ลูกรู้สึกว่าทำอะไรก็ไม่ถูกสักอย่าง จนสุดท้ายอาจเลือกที่จะไม่ทำอะไรเลยและขาดความรับผิดชอบ
2. พ่อแม่ช่างติและดุด่า : การตำหนิทันทีโดยไม่ฟังเหตุผล ทำให้เด็กไม่กล้าเป็นตัวของตัวเอง และไม่กล้าปรึกษาพ่อแม่เมื่อมีปัญหาเพราะกลัวถูกด่า
3. พ่อแม่อารมณ์ไม่คงที่ : เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย ทำให้ลูกสับสน ไม่กล้าเข้าหา และอาจเลียนแบบพฤติกรรมนี้ไปใช้กับผู้อื่น
4. พ่อแม่ช่างเปรียบเทียบ : การนำลูกไปเทียบกับคนอื่นทำให้เด็กน้อยใจ ไม่เห็นคุณค่าในตัวเอง และละความพยายาม
5. พ่อแม่ที่คิดหรือตัดสินใจแทนลูก : การไม่ยอมรับฟังความคิดเห็นหรือความชอบของลูก ทำให้เด็กเกิดความรู้สึกว่าคำพูดของตนไม่มีค่า และเริ่มกดความต้องการของตนเองไว้ข้างใน
6. พ่อแม่ที่มี Fixed Mindset : ความคิดที่อยู่ในกรอบเดิม ๆ ไม่ยืดหยุ่นตามการเปลี่ยนแปลง ทำให้เกิดช่องว่างขนาดใหญ่ในครอบครัว
7. พ่อแม่ที่ใช้มือถือตลอดเวลา : แม้จะอยู่ด้วยกันแต่ไม่มีปฏิสัมพันธ์ ทำให้เด็ก feels “โดดเดี่ยวท่ามกลางผู้คน” และกระตุ้นให้เกิดพฤติกรรมเก็บตัว
ผลกระทบที่น่ากลัวในระยะยาว
เด็กที่เติบโตมาด้วยความเก็บกดมีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะ PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) หรือโรคเครียดหลังผ่านเหตุการณ์ร้ายแรงในวัยผู้ใหญ่ พฤติกรรมที่แสดงออกอาจเริ่มจากการดื้อเงียบ ก้าวร้าว หรือมีพฤติกรรมแปลก ๆ เช่น การกัดเล็บจนสั้นกุดซึ่งเป็นสัญญาณของความเครียดสะสม หากถูกกดดันซ้ำ ๆ จากคนใกล้ชิดที่สุด อาจทำให้เด็กสูญเสียพลังใจในการเรียนรู้และมีพัฒนาการที่ถดถอย
วิธีปรับเปลี่ยนเพื่อรักษาความสัมพันธ์ในครอบครัว
ทางออกที่ดีที่สุดคือการที่พ่อแม่ต้อง “มีสติ” และ “เปิดใจ”
• เริ่มจากการฟัง : พ่อแม่ควรรับฟังสิ่งที่ลูกพูดอย่างอ่อนโยนโดยไม่ตั้งการ์ด หรือด่วนตัดสินว่าการอธิบายของลูกคือการเถียง
• สร้างบรรยากาศที่ปลอดภัย : สร้างพื้นที่ให้ลูกกล้าแสดงความคิดเห็นและยอมรับในความผิดพลาด โดยใช้คำพูดเชิงบวก เช่น “วันนี้หนูทำได้ดีกว่าเมื่อวานอีกนะ” เพื่อเป็นกำลังใจ
• ปรับ Mindset : เปลี่ยนเป็นพ่อแม่ที่มี Opened Mindset ยอมรับความแตกต่างและกล้าที่จะให้ลูกได้ลองทำในสิ่งที่เขาเลือกเอง
การที่พ่อแม่ยอมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อย อาจเป็นการช่วยทำลายกำแพงที่ขังลูกไว้ และเปลี่ยนบ้านให้กลับมาเป็นฐานที่มั่นทางใจที่อบอุ่นสำหรับลูกอีกครั้ง
ติดตามสาระน่ารู้เพิ่มเติมได้ที่ Kidsfun
ค้นพบความสนุกและสาระความบันเทิงสำหรับลูกได้ที่ @kidsfunth
