จีนรุกลาตินอเมริกา ศึกชิง “ทองคำสีขาว” สะเทือนสิ่งแวดล้อม 

จีนรุกลาตินอเมริกา: ในยุคที่โลกกำลังเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดเพื่อลดภาวะโลกร้อน “ลิเทียม” (Lithium) หรือที่ได้รับฉายาว่า “ทองคำสีขาว” ได้กลายเป็นแร่ธาตุยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุดแห่งศตวรรษที่ 21 เนื่องจากเป็นส่วนประกอบหลักในการผลิตแบตเตอรี่สำหรับรถยนต์ไฟฟ้า (EV) 

ทว่าเบื้องหลังภาพลักษณ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมนั้น กลับมีความจริงที่น่าตกใจซ่อนอยู่ เมื่อการขยายอิทธิพลของจีนในภูมิภาคลาตินอเมริกาเพื่อสกัดแร่ชนิดนี้ กำลังสร้างวิกฤติทางระบบนิเวศและสังคมอย่างรุนแรง

จีนกับอำนาจผูกขาดในตลาดลิเทียม ปัจจุบันจีนดำเนินนโยบายสร้างความมั่นคงทางพลังงานอย่างเข้มข้น เพื่อลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและขึ้นเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีสมัยใหม่ ส่งผลให้ความต้องการลิเทียมของจีนพุ่งสูงขึ้นถึง 250% ในช่วงปี 2021-2023 

ปัจจุบัน จีนควบคุมการสกัดลิเทียมทั่วโลกอยู่ถึง 65% และมีโครงการที่เกี่ยวข้องในลาตินอเมริกาอย่างน้อย 28 โครงการ กระจายอยู่ใน 5 ประเทศ โดยเฉพาะในพื้นที่ “สามเหลี่ยมลิเทียม” ซึ่งเป็นแหล่งสำรองแร่นี้มากกว่าครึ่งหนึ่งของโลก ทำให้ภูมิภาคนี้กลายเป็นฐานทรัพยากรหลักที่จีนต้องเข้ายึดครอง

ราคาที่ต้องจ่าย: วิกฤติน้ำและระบบนิเวศที่ล่มสลาย กระบวนการสกัดลิเทียมต้องใช้น้ำในปริมาณมหาศาลเพื่อระเหยน้ำเกลือในพื้นที่ที่แห้งแล้งอยู่แล้ว ส่งผลให้เกิด วิกฤติขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรง กระทบต่อพืชพรรณและสัตว์ป่า 

ดร.คริสตินา โดราดอร์ นักจุลชีววิทยา ระบุว่าการระเหยของน้ำที่เพิ่มขึ้นทำให้ประชากรนกฟลามิงโกมีแหล่งทำรังลดน้อยลง และทำลายโครงสร้างจุลินทรีย์ในพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างไม่อาจย้อนกลับได้ 

นอกจากนี้ ในบราซิลและเม็กซิโก การทำเหมืองยังเข้าไปแย่งชิงน้ำอุปโภคบริโภคของชุมชนท้องถิ่นและสัตว์ในทะเลทราย จนแทบไม่เหลือทรัพยากรน้ำให้สิ่งมีชีวิตในพื้นที่

วงจรการแสวงหาผลประโยชน์อย่างไม่เป็นธรรม แม้ลาตินอเมริกาจะเป็นเจ้าของทรัพยากรมหาศาล แต่กลับขาดอำนาจต่อรองกับยักษ์ใหญ่จากเอเชีย ภูมิภาคนี้ยังคงติดหล่มในการเป็นเพียง “ผู้ส่งออกวัตถุดิบ” โดยไม่มีการพัฒนาอุตสาหกรรมต่อเนื่องในประเทศ 

ลูซิโอ คูเอนกา ผู้อำนวยการ OLCA แสดงความกังวลว่าลาตินอเมริกาเป็นเพียงส่วนปลายของห่วงโซ่มูลค่าที่ถูกตักตวงผลประโยชน์ ในขณะที่ชุมชนท้องถิ่นต้องแบกรับภาระด้านสุขภาพและสูญเสียวิถีชีวิตดั้งเดิมจากการปนเปื้อนของสารพิษ

การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดของโลกในปัจจุบัน กำลังเกิดภาวะย้อนแย้งที่น่าเศร้า เมื่อชาวเมืองในลาตินอเมริกาต้องเสียสละทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้โลกก้าวไปสู่ความยั่งยืนในอีกซีกโลกหนึ่ง หากปราศจากมาตรฐานการควบคุมที่เข้มงวดและการต่อรองที่เป็นธรรม การสกัดลิเทียมอาจกลายเป็นเพียงการย้ายปัญหาสิ่งแวดล้อมจากรูปแบบหนึ่งไปสู่อีกรูปแบบหนึ่งเท่านั้น

พบกับ “ทิน โชคกมลกิจ” และ “โค้ชหนุ่ม” ได้ใน “เงินทองของจริง” 
ออกอากาศทาง ช่อง one31 ทุกวันจันทร์ – ศุกร์ เวลา 07.50 – 08.00 น.
รับชมรีรันได้ทางช่อง GMM25 เวลา 10.30 – 10.40 น. และช่องทางออนไลน์ TERO Digital